• Masallıda çox zəhmətkeş, vətənpərvər, həqiqi Azərbaycan vətəndaşları yaşayır...
  • Heydər Əliyev
  • RU
  • EN
  • » » Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

     
    Azərbaycanda ənənəvi sənətlərtəkəlduzsandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanın əsrlər boyu toplanmış zəngin ənənələri sırasında xalq sənəti növləri mühüm yer tutur. Ölkənin hər şəhər və regionu bu və ya digər peşənin, dekorativ-tətbiqi sənət növlərinin inkişafı ilə seçilir. Onların sırasında dulusçuluq, həsirtoxuma, səbəttoxuma, naxışlı sandıq düzəltmə, tikmə və s. qədim sənətlərdir. Bu sənətlər Azərbaycanın regionlarında nəinki unudulmur, hətta xalq sənətkarları tərəfindən inkişaf etdirilir.

    Dulusçuluq
     

    Yer üzündə insanın istifadə etdiyi ilk materiallardan biri gil olub. Artıq bir neçə min ildir ki, bu sənət insana xidmət edir və həyatın müxtəlif sahələrində geniş yayılıb. Azərbaycanda qədim zamanlardan başlayaraq yemək bişirmək və saxlamaq üçün gil qab və digər məmulatlar istehsal olunub və bu sənət sahəsi indi də inkişaf edir. Qafqaz Albaniyasının qədim şəhərləri olmuş Qəbələ və Şəmkir ərazilərində aparılan qazıntılar zamanı yaxşı təchiz edilmiş dulusçuluq emalatxanaları tapılıb. Bu gün də bir neçə regionda dulusçuluq mərkəzləri fəaliyyət göstərir, əl işi olan saxsı qablar düzəldilir.
    Dulusçuluq ənənələrinə həssaslıqla yanaşılan emalatxanalardan biri Masallı rayonunun Ərkivan kəndində Cəsarət Nuriyevin ailə müəssisəsiidir. Burada müxtəlif ev əşyaları – qab-qacaq, piti qabları, dibçəklər, kerosin lampaları, dekorativ məmulatlar, “qədimyana” amforalar və s. düzəldilir. Usta standart formalarla yanaşı, müştərinin orijinal eskizləri əsasında sifarişlə də işləyir, habelə kataloqlardakı qədimi təsvirlər üzrə yeni saxsı məmulatlar hazırlayır. “Odnoklassiki” sosial şəbəkəsinin axtarış bölməsində Cəsarət Nuriyev yazmaqla onun işləri ilə ətraflı tanış olmaq mümkündür.
    Sənətkar nəslindən olan ustanın sözlərinə görə, bir məmulatın istehsalına 20 gündən iki ayadək vaxt sərf olunur, çünki bütün istehsal prosesi dulusçu dəzgahından və bişirmə sobasından istifadə edilməklə ənənəvi üsullarla aparılır. Bir məmulatı qurutmaq təxminən 20 gün çəkir ki, bundan sonra o, sobada 1000 dərəcə temperaturda bişirilməlidir.
    Təəccüblü deyil ki, bu cür ənənəvi yolla hazırlanan yüksək estetik dəyərə malik dulusçu məmulatları ekoloji cəhətdən təhlükəsizliyi ilə seçilir. Onlara nəinki Masallı əhalisi, rayona gələn turistlər arasında da böyük tələbat duyulur.

    Naxışlı sandıqlar

     
    Masallıda daha bir ənənəvi sənət növü sandıq düzəldilməsidir. Keçmişdə gəlinə verilən əsas cehizlərdən biri sandıq olub. Qızlar digər cehizlərini sandıqlarda aparıblar. Bir çox rayonlarda bu adət indi də davam edir.
    Hazırda bütün cənub regionunda yalnız Masallının Ərkivan kəndində iki-üç nəfər sandıq hazırlayır. Məşhur ustalardan biri Şərafət Əzizovdur. Onun ata-babası da bu sənətlə məşğul olub. Usta Şərafət indi öz sənətini oğlu Seyfəddinə öyrədir.
    Sandıqlar bir qayda olaraq elastik sərv ağacından hazırlanır. Usta gün ərzində orta hesabla 1-2 standart sandıq düzəldir. Sandıqların ölçüləri fərqlidir. Ən balacası 20x12 santimetr, ən böyüyü 100x50 santimetr ölçüdə olur. Ən çox satılan standart sandıqlardır (80x40 santimetr). Sandıqların əksəriyyəti qırmızı çalarlardan ibarət ənənəvi naxışlarla bəzədilir. Lakin müştərilərin arzusuna görə, usta sandığı daha orijinal tərzdə düzəldə bilər. Biz emalatxanada müəyyən dizayner əlavələri edilmiş sandıqlar da gördük.
    Ş.Əzizov deyir ki, sandıqlar turistlərdə böyük maraq oyadır. Almaniya, İngiltərə, Pakistan və digər ölkələrdən gələn turistlər ondan sandıq alıblar.

    Tikmə sənəti təkəlduz

     
    Qədim Şəki şəhəri məxmər, mahud, tumac üstündə nəfis nəbati naxışların işləndiyi tikmə sənəti təkəlduzun mərkəzi olub və olmaqdadır. Vaxtilə Şəkiyə səyahət etmiş ata-Dümanın təkəlduzla bağlı belə bir qeydi var: “24 rubla iki naxışlı yəhər aldım. Fransada onları hətta 2 min franka ala bilməzsən, daha doğrusu, heç bir qiymətə tapa bilməzsən”. XIX əsrin ortalarında təkəlduz tikmələr təkcə Azərbaycanda və Qafqazda deyil, həm də bölgənin hüdudlarından kənarda yaxşı satılırdı.
    Tikmədə əsas material tünd rənglərdə - göy, qara və qırmızı rənglərdə məxmər parçalardır. Bəzən bir məmulat 3-4 aya başa gəlir. Tikmədə ipək saplardan istifadə edilir. Naxışlar zəngin rəngi və kompozisiyası ilə seçilən çiçək və quş motivləridir. Hazırda tikmə ilə əsasən çantalar, yastıqüzləri və süfrələr bəzədilir.
    Maraqlıdır ki, XIX əsrin sonunda Şəkidə xüsusi tikmə emalatxanalarında yalnız kişilər işləyirdi. Bu gün isə təkəlduzla əsasən qadınlar məşğul olur.
    Yeri gəlmişkən, dekorativ-tətbiqi sənətin çoxəsrlik tarixini, sənətkarların ustalığını əks etdirən Azərbaycan tikmələrinin kolleksiyası ilə Şəki xalq tətbiqi sənəti muzeyində tanış olmaq mümkündür.

    Qamış məmulatlar

     
    Biz daha bir qədim sənətin qorunub saxlanıldığı Masallıya yenidən qayıdırıq. İnsanlar hələ min illər əvvəl qamışdan həsir, səbət, şlyapa və s. toxuyurdular. Azərbaycanda, xüsusən cənub regionunda qamış məmulatlar toxunması geniş yayılmışdı. Hazırda sənətkarlığın bu növü (yerli dialektdə “pizə”) yalnız Musaküçə kəndində qalıb. Kənddə 40-50 nəfər bu işlə məşğuldur.
    Bu zəhmətli iş təkcə bacarıq deyil, cəsarət də tələb edir. Qamışı əsasən qadınlar tədarük edirlər. Onlar yaz və yay mövsümlərində bataqlıq yerlərdə və dənizin sahilində qamış toplayırlar. Bu yerlərdə ilan çox olduğundan qamışyığanlar təhlükəsizlik tədbirləri görürlər.
    Yarpaqları təmizlənən qamışı 2-3 gün qurudurlar. Sonra onlardan xüsusi dəzgahda payəndaz, həsir və səbət toxuyurlar. Qadın sənətkarlar gün ərzində 3-4 həsir toxuya bilir. Həsirlərin standart ölçüsü 1,1x4 metrdir, amma 5-7 metr uzunluğunda həsirlər də olur. Deyilənə görə, nəm keçirməyən bu həsirlərdən 2-3 il istifadə etmək mümkündür. Həsirləri adətən evin kandarına və otaqlara döşəyir, yaxud onlardan istirahət zonalarında dekorasiya kimi istifadə edirlər.
    Qamışdan hazırlanan məmulatlara Masallının bir çox bazarlarında rast gəlmək olar. Məsələn, Boradigah kəndində hər bazar günü ənənəvi yarmarka açılır və burada qamışdan toxunmuş məmulatlar satılır. Bu yerlərdə olarkən həmin bazara mütləq baş çəkin. Emil Eyyubov, AZƏRTAC. 
     
     
     шаблоны для dle 11.2
    DİGƏR XƏBƏRLƏR
    XƏBƏR LENTİ
    1. 22:26 Gədəbəy, Daşkəsən, Şəmkir və Samux məktəbliləri Masallıda
    2. 18:32 İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Prezidentin Sərəncamı
    3. 16:24 Prezidentin Sərəncamı ilə Eldar Əzizov Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib
    4. 16:18 Prezidentin Sərəncamı ilə Abel Məhərrəmov BDU-nun rektoru vəzifəsindən azad edilib
    5. 15:35 Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Paralimpiya Komitəsinin prezidentini qəbul edib
    6. 15:29 Prezident İlham Əliyev Təzəpir məscidinin ətrafında görülən abadlıq-quruculuq işlərinin icra vəziyyəti ilə tanış olub
    7. 15:16 Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Masallıda vətəndaşları qəbul edib
    8. 22:13 Masallı məktəblilərinin Nizami yurdu ilə tanışlığı Heydər Əliyev Park Kompleksindən başlayıb
    9. 22:02 Masallıda Nadir Ağayevin xatirəsinə həsr olunmuş respublika turniri keçiriləcək
    10. 17:23 Masallı RİH başçısının Həsənli ərazisində görüş-qəbulu
    11. 16:15 Prezident İlham Əliyev Belarusun Azərbaycandakı səfirini qəbul edib
    12. 14:31 Masallı məktəbliləri ölkəmizin Qərb bölgəsinə yola düşüblər
    13. 21:40 Prezident İlham Əliyevin Slovakiyanın Baş naziri Peter Pelleqrini ilə təkbətək görüşü olub
    14. 17:02 Masallıda “Ölkəmizi tanıyaq” tur-aksiya iştirakçıları ilə görüş keçirilib
    15. 21:36 Masallı taekvondoçuları Dağıstanda 2 qızıl, 1 bürünc medal qazanıblar
    16. 20:23 Prezident İlham Əliyev Bakıda Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzinin inzibati binasının açılışında iştirak edib
    17. 20:09 Prezident İlham Əliyev Ümumdünya Antidopinq Agentliyinin prezidentinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
    18. 21:53 “Skalper” Xəstələrə Yardım” İctimai Birliyi Masallıda tədbir keçirib
    19. 16:58 Prezident İlham Əliyev ABŞ Nəqliyyat Komandanlığının komandanının başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
    20. 16:03 Masallıda Dövlət Bayrağı Günü və Konstitusiya Günü qeyd olundu
    21. 15:10 Masallı RİH başçısının Qarğalıq ərazisində səyyar görüş-qəbulu
    22. 22:54 Biləsuvar Regional Mədəniyyət İdarəsinin incəsənət nümayəndələri Masallıda
    23. 22:16 Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Şüvəlan qəsəbəsində “Cırtdan” Respublika Uşaq-Gənclər İstirahət və Sağlamlıq Mərkəzinin yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak edib
    24. 15:48 Masallı Dövlət Regional Kollecində Bayraq Günü qeyd edilib
    25. 14:25 Prezident İlham Əliyev “Bravo” supermarketlər şəbəkəsinin yeni hipermarketinin açılışında iştirak edib
    26. 14:11 Prezident İlham Əliyev Avropa İttifaqının xüsusi nümayəndəsinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
    27. 17:27 Masallının incəsənət ustaları Astarada
    28. 18:05 Prezident İlham Əliyev Ağdam rayonuna səfərə gəlib
    29. 18:01 Prezident İlham Əliyev Fələstinin xarici işlər nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
    30. 17:58 Prezident İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının daxili işlər nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
    31. 15:55 Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı
    32. 14:06 Masallılı idmançı İtaliyada tarix yazdı
    33. 20:22 Masallının ləzzətli “Cənub” çörəyi Çaxırlı kəndindədir
    34. 19:35 “Halay” Türkiyədən qastrol səfərindən qayıdıb
    35. 17:19 Prezident İlham Əliyev ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərini qəbul edib
    36. 17:16 MİLLİ PARKIN MÜBARƏK, QIZILAĞAC!
    37. 18:41 Masallıda zərərli vərdişlərlə mübarizə mövzusunda tədbir keçirilib
    38. 18:23 Masallı RİH başçısının Güllütəpə ərazisində səyyar görüş-qəbulu
    39. 20:14 Masallıda “Qızlarımız təhsildə” layihə iştirakçıları ekskursiyada
    40. 18:17 Masallı taekvondoçusu İspaniyada keçiriləcək şəxsi və klublararası Avropa çempionatına vəsiqə qazanıb
    MİLLİ PARKIN MÜBARƏK, QIZILAĞAC!
    MİLLİ PARKIN MÜBARƏK, QIZILAĞAC!
       MİLLİ PARKIN MÜBARƏK, QIZILAĞAC! Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 26 sentyabr 2018-ci il tarixli Ətraflı oxu
    Dayanıqlı turizmin inkişafı və Azərbaycanın kənd yerlərində yerli sənətkarlığa dəstək
    Dayanıqlı turizmin inkişafı və Azərbaycanın kənd yerlərində yerli sənətkarlığa dəstək
    Dayanıqlı turizmin inkişafı və Azərbaycanın kənd yerlərində yerli sənətkarlığa dəstək Lənkəran şəhərində “Ekoloji Tarazlıq” Ətraflı oxu
    AVMA-nın Masallıda yay istirahət turu
    AVMA-nın Masallıda yay istirahət turu
    AVMA-nın Masallıda yay istirahət turu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının dəstəyilə Ətraflı oxu
    Masallıda qadınları turizm biznesinə həvəsləndirmək üçün ödənişsiz təlimlər keçiriləcək
    Masallıda qadınları turizm biznesinə həvəsləndirmək üçün ödənişsiz təlimlər keçiriləcək
     Masallıda qadınları turizm biznesinə həvəsləndirmək üçün ödənişsiz təlimlər keçiriləcəkAzərbaycan Turizm və Menecment Ətraflı oxu
    Bütün xəbərlər
    «    Noyabr 2018    »
    BeÇaÇCaCŞB
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    2627282930 
    DÜNYA XƏBƏRLƏRİ