• Masallıda çox zəhmətkeş, vətənpərvər, həqiqi Azərbaycan vətəndaşları yaşayır...
  • Heydər Əliyev
  • RU
  • EN
  • » » Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

     
    Azərbaycanda ənənəvi sənətlərtəkəlduzsandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanın əsrlər boyu toplanmış zəngin ənənələri sırasında xalq sənəti növləri mühüm yer tutur. Ölkənin hər şəhər və regionu bu və ya digər peşənin, dekorativ-tətbiqi sənət növlərinin inkişafı ilə seçilir. Onların sırasında dulusçuluq, həsirtoxuma, səbəttoxuma, naxışlı sandıq düzəltmə, tikmə və s. qədim sənətlərdir. Bu sənətlər Azərbaycanın regionlarında nəinki unudulmur, hətta xalq sənətkarları tərəfindən inkişaf etdirilir.

    Dulusçuluq
     

    Yer üzündə insanın istifadə etdiyi ilk materiallardan biri gil olub. Artıq bir neçə min ildir ki, bu sənət insana xidmət edir və həyatın müxtəlif sahələrində geniş yayılıb. Azərbaycanda qədim zamanlardan başlayaraq yemək bişirmək və saxlamaq üçün gil qab və digər məmulatlar istehsal olunub və bu sənət sahəsi indi də inkişaf edir. Qafqaz Albaniyasının qədim şəhərləri olmuş Qəbələ və Şəmkir ərazilərində aparılan qazıntılar zamanı yaxşı təchiz edilmiş dulusçuluq emalatxanaları tapılıb. Bu gün də bir neçə regionda dulusçuluq mərkəzləri fəaliyyət göstərir, əl işi olan saxsı qablar düzəldilir.
    Dulusçuluq ənənələrinə həssaslıqla yanaşılan emalatxanalardan biri Masallı rayonunun Ərkivan kəndində Cəsarət Nuriyevin ailə müəssisəsiidir. Burada müxtəlif ev əşyaları – qab-qacaq, piti qabları, dibçəklər, kerosin lampaları, dekorativ məmulatlar, “qədimyana” amforalar və s. düzəldilir. Usta standart formalarla yanaşı, müştərinin orijinal eskizləri əsasında sifarişlə də işləyir, habelə kataloqlardakı qədimi təsvirlər üzrə yeni saxsı məmulatlar hazırlayır. “Odnoklassiki” sosial şəbəkəsinin axtarış bölməsində Cəsarət Nuriyev yazmaqla onun işləri ilə ətraflı tanış olmaq mümkündür.
    Sənətkar nəslindən olan ustanın sözlərinə görə, bir məmulatın istehsalına 20 gündən iki ayadək vaxt sərf olunur, çünki bütün istehsal prosesi dulusçu dəzgahından və bişirmə sobasından istifadə edilməklə ənənəvi üsullarla aparılır. Bir məmulatı qurutmaq təxminən 20 gün çəkir ki, bundan sonra o, sobada 1000 dərəcə temperaturda bişirilməlidir.
    Təəccüblü deyil ki, bu cür ənənəvi yolla hazırlanan yüksək estetik dəyərə malik dulusçu məmulatları ekoloji cəhətdən təhlükəsizliyi ilə seçilir. Onlara nəinki Masallı əhalisi, rayona gələn turistlər arasında da böyük tələbat duyulur.

    Naxışlı sandıqlar

     
    Masallıda daha bir ənənəvi sənət növü sandıq düzəldilməsidir. Keçmişdə gəlinə verilən əsas cehizlərdən biri sandıq olub. Qızlar digər cehizlərini sandıqlarda aparıblar. Bir çox rayonlarda bu adət indi də davam edir.
    Hazırda bütün cənub regionunda yalnız Masallının Ərkivan kəndində iki-üç nəfər sandıq hazırlayır. Məşhur ustalardan biri Şərafət Əzizovdur. Onun ata-babası da bu sənətlə məşğul olub. Usta Şərafət indi öz sənətini oğlu Seyfəddinə öyrədir.
    Sandıqlar bir qayda olaraq elastik sərv ağacından hazırlanır. Usta gün ərzində orta hesabla 1-2 standart sandıq düzəldir. Sandıqların ölçüləri fərqlidir. Ən balacası 20x12 santimetr, ən böyüyü 100x50 santimetr ölçüdə olur. Ən çox satılan standart sandıqlardır (80x40 santimetr). Sandıqların əksəriyyəti qırmızı çalarlardan ibarət ənənəvi naxışlarla bəzədilir. Lakin müştərilərin arzusuna görə, usta sandığı daha orijinal tərzdə düzəldə bilər. Biz emalatxanada müəyyən dizayner əlavələri edilmiş sandıqlar da gördük.
    Ş.Əzizov deyir ki, sandıqlar turistlərdə böyük maraq oyadır. Almaniya, İngiltərə, Pakistan və digər ölkələrdən gələn turistlər ondan sandıq alıblar.

    Tikmə sənəti təkəlduz

     
    Qədim Şəki şəhəri məxmər, mahud, tumac üstündə nəfis nəbati naxışların işləndiyi tikmə sənəti təkəlduzun mərkəzi olub və olmaqdadır. Vaxtilə Şəkiyə səyahət etmiş ata-Dümanın təkəlduzla bağlı belə bir qeydi var: “24 rubla iki naxışlı yəhər aldım. Fransada onları hətta 2 min franka ala bilməzsən, daha doğrusu, heç bir qiymətə tapa bilməzsən”. XIX əsrin ortalarında təkəlduz tikmələr təkcə Azərbaycanda və Qafqazda deyil, həm də bölgənin hüdudlarından kənarda yaxşı satılırdı.
    Tikmədə əsas material tünd rənglərdə - göy, qara və qırmızı rənglərdə məxmər parçalardır. Bəzən bir məmulat 3-4 aya başa gəlir. Tikmədə ipək saplardan istifadə edilir. Naxışlar zəngin rəngi və kompozisiyası ilə seçilən çiçək və quş motivləridir. Hazırda tikmə ilə əsasən çantalar, yastıqüzləri və süfrələr bəzədilir.
    Maraqlıdır ki, XIX əsrin sonunda Şəkidə xüsusi tikmə emalatxanalarında yalnız kişilər işləyirdi. Bu gün isə təkəlduzla əsasən qadınlar məşğul olur.
    Yeri gəlmişkən, dekorativ-tətbiqi sənətin çoxəsrlik tarixini, sənətkarların ustalığını əks etdirən Azərbaycan tikmələrinin kolleksiyası ilə Şəki xalq tətbiqi sənəti muzeyində tanış olmaq mümkündür.

    Qamış məmulatlar

     
    Biz daha bir qədim sənətin qorunub saxlanıldığı Masallıya yenidən qayıdırıq. İnsanlar hələ min illər əvvəl qamışdan həsir, səbət, şlyapa və s. toxuyurdular. Azərbaycanda, xüsusən cənub regionunda qamış məmulatlar toxunması geniş yayılmışdı. Hazırda sənətkarlığın bu növü (yerli dialektdə “pizə”) yalnız Musaküçə kəndində qalıb. Kənddə 40-50 nəfər bu işlə məşğuldur.
    Bu zəhmətli iş təkcə bacarıq deyil, cəsarət də tələb edir. Qamışı əsasən qadınlar tədarük edirlər. Onlar yaz və yay mövsümlərində bataqlıq yerlərdə və dənizin sahilində qamış toplayırlar. Bu yerlərdə ilan çox olduğundan qamışyığanlar təhlükəsizlik tədbirləri görürlər.
    Yarpaqları təmizlənən qamışı 2-3 gün qurudurlar. Sonra onlardan xüsusi dəzgahda payəndaz, həsir və səbət toxuyurlar. Qadın sənətkarlar gün ərzində 3-4 həsir toxuya bilir. Həsirlərin standart ölçüsü 1,1x4 metrdir, amma 5-7 metr uzunluğunda həsirlər də olur. Deyilənə görə, nəm keçirməyən bu həsirlərdən 2-3 il istifadə etmək mümkündür. Həsirləri adətən evin kandarına və otaqlara döşəyir, yaxud onlardan istirahət zonalarında dekorasiya kimi istifadə edirlər.
    Qamışdan hazırlanan məmulatlara Masallının bir çox bazarlarında rast gəlmək olar. Məsələn, Boradigah kəndində hər bazar günü ənənəvi yarmarka açılır və burada qamışdan toxunmuş məmulatlar satılır. Bu yerlərdə olarkən həmin bazara mütləq baş çəkin. Emil Eyyubov, AZƏRTAC. 
     
     
     шаблоны для dle 11.2
    DİGƏR XƏBƏRLƏR
    XƏBƏR LENTİ
    1. 21:19 Masallıda icra hakimiyyəti başçısının məhsul yığan əməkçilərlə görüşü
    2. 11:07 Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış abidəni ziyarət edib
    3. 16:36 Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İlham Əliyevə telefonla zəng edib
    4. 15:01 Masallı Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının bayram təbriki
    5. 20:01 Masallıda mobil qrupların fəaliyyəti davam etdirilir
    6. 18:47 Masallıda RİH başçısı tərəfindən vətəndaşların növbəti videoqəbulu
    7. 17:43 Prezident İlham Əliyev Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
    8. 20:16 Dövlət-vətəndaş həmrəyliyinə töhfə: kölgədən işığa doğru
    9. 18:33 Masallıda vətəndaşların videoformatda qəbulu davam edir
    10. 18:24 Masallıda “Rəsm və əl işləri” müsabiqələrinin qalibləri mükafatlandırılıb
    11. 18:04 Masallıda vətəndaşların onlayn qəbulu davam edir
    12. 18:08 Masallıda vətəndaşların onlayn qəbulu ənənə halını alıb
    13. 10:04 Masallıda kompyuter oyunu üzrə onlayn qaydada rayon birinciliyi keçirilib
    14. 09:48 Masallıda 38 min əhalinin istifadə etdiyi yol yenidən qurulub
    15. 22:48 Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə telefonla zəng edib
    16. 20:03 Masallı rayonunda dövlət qurumları və könüllü təşkilatlar əlaqələndirilmiş şəkildə fəaliyyət göstərir
    17. 19:24 Masallıda vətəndaşların növbəti onlayn qəbulu
    18. 12:20 18 may Beynəlxalq Muzeylər günüdür
    19. 11:43 Masallıda kümçülərə 125 qutu ipəkqurdu toxumu paylanılıb
    20. 18:53 Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı yaz-tarla işlərinin gedişi ilə tanış olub
    21. 18:31 Masallı məktəbliləri “Virtual əlaçı” bilik yarışmasının qalibidir
    22. 18:21 Masallı rayon İcra hakimiyyəti başçısı vətəndaşların növbəti onlayn qəbulunu keçirdi
    23. 18:16 Kənd qadınlarının koronavirusla mübarizəyə sosial dəstək aksiyaları
    24. 17:08 YAP Masallı rayon təşkilatı konfrans keçirib
    25. 21:15 Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vətəndaşların növbəti onlayn qəbulunu keçirdi
    26. 18:30 Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı onlayn müşavirə keçirdi
    27. 14:18 “Vətənimizə virtual səyahət” - MASALLI
    28. 14:10 Masallı Rayon Mərkəzi Kitabxanası oxuculara onlayn xidmət göstərir
    29. 19:51 Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının növbəti onlayn qəbulu
    30. 20:08 Masallı rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vətəndaşları onlayn qəbul edib
    31. 12:07 Qoşulmama Hərəkatının Təmas Qrupunun Zirvə görüşü bir daha ölkəmizə və Prezidentimizə olan inamın, etibarın və etimadın göstəricisidir
    32. 12:00 Vəzifəli şəxslərin qanunazidd hərəkətlərinin qarşısının alınması və vətəndaş-məmur münasibətlərinin daha sağlam prinsiplər üzərində qurulması ilə bağlı qabaqlayıcı tədbirlər davam etdirilir
    33. 11:57 Masallıda gənc kadrların işlə təmin olunması daim diqqət mərkəzində saxlanılır
    34. 11:00 Masallı məktəblisi respublika müsabiqəsinin mükafatçısıdır
    35. 21:00 Masallıda ümummili liderin anadan olmasının 97-ci ildönümünə həsr olunmuş onlayn konsert keçirilib
    36. 14:06 Prezident İlham Əliyev ulu öndər Heydər Əliyevin doğum günü münasibətilə ağac əkib
    37. 13:12 Dünyanın görkəmli dövlət və siyasi xadimləri ümummilli lider Heydər Əliyev haqqında
    38. 12:00 Prezident İlham Əliyev ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
    39. 14:00 Masallıda Böyük Vətən Müharibəsi veteranları evlərində ziyarət olunub
    40. 13:42 Masallıda onlayn qaydada keçirilən yarışların qalibləri mükafatlandırılıb
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
      Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası   Azərbaycanlılar ağızlarının dadını bilirlər. Özü də burada Ətraflı oxu
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
      Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası   Azərbaycanlılar ağızlarının dadını bilirlər. Özü də burada Ətraflı oxu
    Masallı turizm mərkəzinə çevrilir
    Masallı turizm mərkəzinə çevrilir
     Masallı turizm mərkəzinə çevrilir İstisuda müalicəvi turizm şəhərciyinin salınması təkcə rayonu yox, bölgəni böyük mərkəzə Ətraflı oxu
    Bütün xəbərlər
    «    İyun 2020    »
    BeÇaÇCaCŞB
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    2930 
    DÜNYA XƏBƏRLƏRİ