• Masallıda çox zəhmətkeş, vətənpərvər, həqiqi Azərbaycan vətəndaşları yaşayır...
  • Heydər Əliyev
  • RU
  • EN
  • » » Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanda ənənəvi sənətlər: təkəlduz, sandıqlar və qamış həsirlər

     
    Azərbaycanda ənənəvi sənətlərtəkəlduzsandıqlar və qamış həsirlər

    Azərbaycanın əsrlər boyu toplanmış zəngin ənənələri sırasında xalq sənəti növləri mühüm yer tutur. Ölkənin hər şəhər və regionu bu və ya digər peşənin, dekorativ-tətbiqi sənət növlərinin inkişafı ilə seçilir. Onların sırasında dulusçuluq, həsirtoxuma, səbəttoxuma, naxışlı sandıq düzəltmə, tikmə və s. qədim sənətlərdir. Bu sənətlər Azərbaycanın regionlarında nəinki unudulmur, hətta xalq sənətkarları tərəfindən inkişaf etdirilir.

    Dulusçuluq
     

    Yer üzündə insanın istifadə etdiyi ilk materiallardan biri gil olub. Artıq bir neçə min ildir ki, bu sənət insana xidmət edir və həyatın müxtəlif sahələrində geniş yayılıb. Azərbaycanda qədim zamanlardan başlayaraq yemək bişirmək və saxlamaq üçün gil qab və digər məmulatlar istehsal olunub və bu sənət sahəsi indi də inkişaf edir. Qafqaz Albaniyasının qədim şəhərləri olmuş Qəbələ və Şəmkir ərazilərində aparılan qazıntılar zamanı yaxşı təchiz edilmiş dulusçuluq emalatxanaları tapılıb. Bu gün də bir neçə regionda dulusçuluq mərkəzləri fəaliyyət göstərir, əl işi olan saxsı qablar düzəldilir.
    Dulusçuluq ənənələrinə həssaslıqla yanaşılan emalatxanalardan biri Masallı rayonunun Ərkivan kəndində Cəsarət Nuriyevin ailə müəssisəsiidir. Burada müxtəlif ev əşyaları – qab-qacaq, piti qabları, dibçəklər, kerosin lampaları, dekorativ məmulatlar, “qədimyana” amforalar və s. düzəldilir. Usta standart formalarla yanaşı, müştərinin orijinal eskizləri əsasında sifarişlə də işləyir, habelə kataloqlardakı qədimi təsvirlər üzrə yeni saxsı məmulatlar hazırlayır. “Odnoklassiki” sosial şəbəkəsinin axtarış bölməsində Cəsarət Nuriyev yazmaqla onun işləri ilə ətraflı tanış olmaq mümkündür.
    Sənətkar nəslindən olan ustanın sözlərinə görə, bir məmulatın istehsalına 20 gündən iki ayadək vaxt sərf olunur, çünki bütün istehsal prosesi dulusçu dəzgahından və bişirmə sobasından istifadə edilməklə ənənəvi üsullarla aparılır. Bir məmulatı qurutmaq təxminən 20 gün çəkir ki, bundan sonra o, sobada 1000 dərəcə temperaturda bişirilməlidir.
    Təəccüblü deyil ki, bu cür ənənəvi yolla hazırlanan yüksək estetik dəyərə malik dulusçu məmulatları ekoloji cəhətdən təhlükəsizliyi ilə seçilir. Onlara nəinki Masallı əhalisi, rayona gələn turistlər arasında da böyük tələbat duyulur.

    Naxışlı sandıqlar

     
    Masallıda daha bir ənənəvi sənət növü sandıq düzəldilməsidir. Keçmişdə gəlinə verilən əsas cehizlərdən biri sandıq olub. Qızlar digər cehizlərini sandıqlarda aparıblar. Bir çox rayonlarda bu adət indi də davam edir.
    Hazırda bütün cənub regionunda yalnız Masallının Ərkivan kəndində iki-üç nəfər sandıq hazırlayır. Məşhur ustalardan biri Şərafət Əzizovdur. Onun ata-babası da bu sənətlə məşğul olub. Usta Şərafət indi öz sənətini oğlu Seyfəddinə öyrədir.
    Sandıqlar bir qayda olaraq elastik sərv ağacından hazırlanır. Usta gün ərzində orta hesabla 1-2 standart sandıq düzəldir. Sandıqların ölçüləri fərqlidir. Ən balacası 20x12 santimetr, ən böyüyü 100x50 santimetr ölçüdə olur. Ən çox satılan standart sandıqlardır (80x40 santimetr). Sandıqların əksəriyyəti qırmızı çalarlardan ibarət ənənəvi naxışlarla bəzədilir. Lakin müştərilərin arzusuna görə, usta sandığı daha orijinal tərzdə düzəldə bilər. Biz emalatxanada müəyyən dizayner əlavələri edilmiş sandıqlar da gördük.
    Ş.Əzizov deyir ki, sandıqlar turistlərdə böyük maraq oyadır. Almaniya, İngiltərə, Pakistan və digər ölkələrdən gələn turistlər ondan sandıq alıblar.

    Tikmə sənəti təkəlduz

     
    Qədim Şəki şəhəri məxmər, mahud, tumac üstündə nəfis nəbati naxışların işləndiyi tikmə sənəti təkəlduzun mərkəzi olub və olmaqdadır. Vaxtilə Şəkiyə səyahət etmiş ata-Dümanın təkəlduzla bağlı belə bir qeydi var: “24 rubla iki naxışlı yəhər aldım. Fransada onları hətta 2 min franka ala bilməzsən, daha doğrusu, heç bir qiymətə tapa bilməzsən”. XIX əsrin ortalarında təkəlduz tikmələr təkcə Azərbaycanda və Qafqazda deyil, həm də bölgənin hüdudlarından kənarda yaxşı satılırdı.
    Tikmədə əsas material tünd rənglərdə - göy, qara və qırmızı rənglərdə məxmər parçalardır. Bəzən bir məmulat 3-4 aya başa gəlir. Tikmədə ipək saplardan istifadə edilir. Naxışlar zəngin rəngi və kompozisiyası ilə seçilən çiçək və quş motivləridir. Hazırda tikmə ilə əsasən çantalar, yastıqüzləri və süfrələr bəzədilir.
    Maraqlıdır ki, XIX əsrin sonunda Şəkidə xüsusi tikmə emalatxanalarında yalnız kişilər işləyirdi. Bu gün isə təkəlduzla əsasən qadınlar məşğul olur.
    Yeri gəlmişkən, dekorativ-tətbiqi sənətin çoxəsrlik tarixini, sənətkarların ustalığını əks etdirən Azərbaycan tikmələrinin kolleksiyası ilə Şəki xalq tətbiqi sənəti muzeyində tanış olmaq mümkündür.

    Qamış məmulatlar

     
    Biz daha bir qədim sənətin qorunub saxlanıldığı Masallıya yenidən qayıdırıq. İnsanlar hələ min illər əvvəl qamışdan həsir, səbət, şlyapa və s. toxuyurdular. Azərbaycanda, xüsusən cənub regionunda qamış məmulatlar toxunması geniş yayılmışdı. Hazırda sənətkarlığın bu növü (yerli dialektdə “pizə”) yalnız Musaküçə kəndində qalıb. Kənddə 40-50 nəfər bu işlə məşğuldur.
    Bu zəhmətli iş təkcə bacarıq deyil, cəsarət də tələb edir. Qamışı əsasən qadınlar tədarük edirlər. Onlar yaz və yay mövsümlərində bataqlıq yerlərdə və dənizin sahilində qamış toplayırlar. Bu yerlərdə ilan çox olduğundan qamışyığanlar təhlükəsizlik tədbirləri görürlər.
    Yarpaqları təmizlənən qamışı 2-3 gün qurudurlar. Sonra onlardan xüsusi dəzgahda payəndaz, həsir və səbət toxuyurlar. Qadın sənətkarlar gün ərzində 3-4 həsir toxuya bilir. Həsirlərin standart ölçüsü 1,1x4 metrdir, amma 5-7 metr uzunluğunda həsirlər də olur. Deyilənə görə, nəm keçirməyən bu həsirlərdən 2-3 il istifadə etmək mümkündür. Həsirləri adətən evin kandarına və otaqlara döşəyir, yaxud onlardan istirahət zonalarında dekorasiya kimi istifadə edirlər.
    Qamışdan hazırlanan məmulatlara Masallının bir çox bazarlarında rast gəlmək olar. Məsələn, Boradigah kəndində hər bazar günü ənənəvi yarmarka açılır və burada qamışdan toxunmuş məmulatlar satılır. Bu yerlərdə olarkən həmin bazara mütləq baş çəkin. Emil Eyyubov, AZƏRTAC. 
     
     
     шаблоны для dle 11.2
    DİGƏR XƏBƏRLƏR
    XƏBƏR LENTİ
    1. 10:20 Milli mətbuat – milli düşüncə
    2. 15:59 Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Elşad Əhədov Masallı rayonundakı Təzə Alvadı kənd 1 nömrəli tam orta məktəbində anıldı
    3. 16:43 MASALLIDA QANVERMƏ AKSİYASI KEÇİRİLİB
    4. 15:48 Masallıda polis işçilərinin peşə bayramı qeyd olunub
    5. 18:07 Masallı voleybolçuları XII Respublika Oyunlarının bürünc medalını qazanıblar
    6. 12:52 Masallı RİH başçısının Mahmudavar ərazisində səyyar görüş-qəbulu
    7. 17:27 Masallı RİHB-nın müavini “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub
    8. 16:42 Masallı karateçiləri 7 qızıl, 6 gümüş və 3 bürünc medal qazanıb
    9. 16:32 “Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetini tanıdaq” layihəsi Masallıda
    10. 20:51 Masallı rayon Ağsaqqallar şurasının hesabat seçki konfransı keçirilib
    11. 20:15 Masallıda Dövlət Qulluqçularının peşə bayramı günü qeyd edilib
    12. 20:17 Masallıda “Vətənin müdafiəsinə hazıram!” devizi altında kütləvi tədbir keçirilib
    13. 15:00 Masallının Lürən kəndində yeni tibb məntəqəsi açılışı
    14. 14:50 Masallıda tibb işçilərinin peşə bayramı qeyd olunub
    15. 12:57 “Masallı” komandası Topaz Futbol Festivalının regional turnirinin ikinci mükafatını qazanıb
    16. 18:34 Masallı rayonunun ümumtəhsil məktəblərində "Son zəng" tədbirləri keçirilib
    17. 13:21 Masallıda Milli Qurtuluş Günü qeyd edilib
    18. 15:20 Masallı RİH başçısının Musakücə ərazisində səyyar-görüş qəbulu
    19. 16:51 Çexiyalı alimlər Masallıda
    20. 16:30 Masallı məktəbliləri respublika yaradıcılıq festivalının qalibləri sırasında
    21. 16:09 Masallıda qarışıq döyüş növləri üzrə açıq rayon birinciliyi keçirilib
    22. 16:02 Masallıda cüdo üzrə açıq rayon birinciliyi keçirilib
    23. 15:41 Masallı RİH başçısının Yeyənkənd ərazisində səyyar-görüş qəbulu
    24. 15:18 Aqillik zirvəsində
    25. 16:54 Masallıdakı xeyriyyə aksiyasında 30 uşaq sünnət olunub
    26. 16:38 Masallıda 246 nəfərə hüquqi yardım göstərilib
    27. 15:46 Cənub bölgəsinin ən yaşlı sakini 104 yaşında
    28. 15:43 Masallının "Günərzi" mərkəzi maraqlı tədbirlər təşkil edir
    29. 16:21 Masallıda, Bədəlan kənd tam orta məktəbində "Açıq dərs" ulu öndərə həsr edilib
    30. 19:02 Prezident İlham Əliyev Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
    31. 15:56 Masallıda könüllülərlə növbəti görüş keçirilib
    32. 16:48 Masallıda Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü qeyd olunub
    33. 17:57 Bilik yarışı üzrə Masallı rayon birinciliyi keçirilib
    34. 16:57 Masallıda “Nəsimi irsi” mövzusunda tədbir keçirilib
    35. 20:32 Buraxılış imtahanında ən yüksək bal toplayan Masallı məktəblisi
    36. 14:54 Masallı RİH başçısının Tüklə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyində səyyar-görüş qəbulu
    37. 23:10 Masallı məktəbliləri Respublika fənn olimpiadalarının qızıl və bürünc medalına layiq görülüb
    38. 21:31 Energetika nazirinin müavini Masallıda vətəndaşları qəbul edib
    39. 21:21 Masallıda Respublika Günü qeyd olunub
    40. 16:07 VII “Zirvə Oyunları”nda Masallı idmançıları 3 növ üzrə 7 medal qazanıblar
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
      Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası   Azərbaycanlılar ağızlarının dadını bilirlər. Özü də burada Ətraflı oxu
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
    Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası
      Azərbaycana dadlı səyahət: Şamaxı, Qusar və Masallı kulinariyası   Azərbaycanlılar ağızlarının dadını bilirlər. Özü də burada Ətraflı oxu
    Masallı turizm mərkəzinə çevrilir
    Masallı turizm mərkəzinə çevrilir
     Masallı turizm mərkəzinə çevrilir İstisuda müalicəvi turizm şəhərciyinin salınması təkcə rayonu yox, bölgəni böyük mərkəzə Ətraflı oxu
    Azərbaycanın koloritli kəndlərinə getməyinə dəyər - Qızılağac və Masallının digər kəndləri
    Azərbaycanın koloritli kəndlərinə getməyinə dəyər - Qızılağac və Masallının digər kəndləri
    Azərbaycanın koloritli kəndlərinə getməyinə dəyər   Qızılağac və Masallının digər kəndləri   Azərbaycana gələn turistlər maraqlı Ətraflı oxu
    Bütün xəbərlər
    «    İyul 2019    »
    BeÇaÇCaCŞB
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    293031 
    DÜNYA XƏBƏRLƏRİ