• Masallıda çox zəhmətkeş, vətənpərvər, həqiqi Azərbaycan vətəndaşları yaşayır...
  • Heydər Əliyev
  • RU
  • EN
  • » » Uşaq şəxsiyyətinin formalaşmasında cəza tədbirlərinin təsiri

    Uşaq şəxsiyyətinin formalaşmasında cəza tədbirlərinin təsiri

    • 18-11-2017, 09:02
    • Təhsil
    • 0
    • 1 057
    Uşaq şəxsiyyətinin formalaşmasında cəza tədbirlərinin təsiri

    Bizim cəmiyyətdə cəzalandırma hələ də kütləvi vasitə kimi qalmaqdadır. O müxtəlif ağrılara məruz doğmalar və dostlar arasında pis vəziyyətə qalmaq qorxusuna əsaslanır.
    Bəs cəzalandırmanın belə möhkəm dayaqları necə yaranmışdır? İlk növbədə onun zahiri, yəni ani təsir vasitəsi olmasıdır. Bu yolla müəyyən nəticə əldə olunması üçün vaxt lazım deyil.
    Uşaq psixologiyasının mürəkkəbliyi buna sövq edir. Dahi alim Albert Eynşteynin sözləri yada düşür: “Nisbilik nəzəriyyəsi” uşaq aləmi yanında mənim üçün uşaq oyuncağıdır!”
    Elmi-pedaqoji və psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, uşağa qarşı müxtəlif cəza tədbirlərinin tətbiqi onun xarakterində və şəxsiyyətində mənfi keyfiyyətlərin formalaşmasına səbəb olur. Onlar başqalarının davranışına nümunə kimi yanaşı, sərbəst hərəkətlərinə daim kənardan müdaxilə olunmasını gözləyirlər.
    Mötəbər xarici mənbələrin tədqiqatlarına görə mütəmadi cəzalandırma müxtəlif tipli münasibətlərin (valideyn-uşaq) yaranmasına gətirib çıxarır.
    “Hədəf uşaq” . Belə uşaqlar ya çox passiv ya da fəaldır. Nəticədə onlar ailədə qəzəb obyektinə çevrilirlər.
    “Böhranlı şərait”. İşin itirilməsi, sevimli adamdan müvəqqəti ayrılıq və başqa hallar ola bilsin kəskin davranışa gətirib çıxarsın.
    “Atalıq və ya analıq vərdişlərinin olmaması”. Belə valideynlər uşaqlarına hökm etməkdən, onların üstünə qışqırmaqdan və irad tutmaqdan başqa bir şey bacarmırlar.
    “Savadsız-təhsil görməmiş valideyn”. Belələrinin uşaqlara davranış haqqında uşaq psixologiyasına aid hətta elementar biliyi olmur.
    “Ev zorakılığı modeli” – bu zorakılığa məruz qalmış və ya zorakılığın nəticələrini gözü ilə görmüş valideynlərin tərbiyə vasitəsidir.
    “Xarici aləmdən təcrid etmə” modeli ətrafdakı adamlarla normal ünsiyyət yaratmağı bacarmamaqdan və ya belə ünsiyyəti arzu etməməkdən yaranan tərbiyə vasitəsidir.
    “Ailəvi (nəsilli) adət-ənənələrə əsaslanan (stereotip) modeli”. Bu tərbiyə vasitəsinə əsaslanan valideynlər ondan kənara çıxan uşaqlarını çox ciddi cəzalandırırlar. Güya bu uşaqlar nəsillərinin adını ləkələyirlər.
    Pedaqoji-psixoloji ədəbiyyatın analizi göstərir ki, valideynlər ailədaxili vəziyyəti normal saxlamaq və guya bu münasibətlərin yaxşı olmasını göstərmək üçün müxtəlif tədbirlərə əl atırlar. Bunlardan isə ən çox itirən uşaq olur.
    A.S. Spuvakovskaya “Valideynlər necə olmalıdır?” – Valideyn sevgisinin psixologiyasını dərindən düşünülməmiş tərbiyə vasitələri tətbiqinin ailə tiplərini müəyyən etmişdir.
     “Ailə sanatoriya” tipli tərbiyədə hər cür qəyyumluq və mövcud olmayan təhlükələrə qarşı ən ciddi nəzarət əsas vasitə olur. Belə olan halda uşaqda sinir sisteminin daim gərginliyi sayəsində hissiyata qapılma və əsəbilik yaranır. Nəticədə uşağın beynində valideynlərə qarşı etiraz hissi güclənir və o, mövcud vəziyyəti dəyişməyə çalışır.
    “Ailə -qala” tipli tərbiyə zamanı valideynlər nəsillikcə tərbiyə prinsiplərinə tam dəqiqliyi ilə əməl etməyi borc kimi bilirlər. Bu, uşağın həddindən artıq özünə (davranışına) fikir verməsinə səbəb olur. Onun şəxsiyyət kimi formalaşmasına ciddi maneçilik törədir.
    “Ailə-qala” sistemi uşağı fəallıqdan uzaqlaşdırır, onun təşəbbüskarlığını boğur. Nəticədə belə uşaqlar ən çox psixi pozuntulara məruz qalırlar.
     “Ailə – üçüncü artıqdır” tərbiyə sistemində valideynlər öz metodlarını əsas sayır və digərinin onun işlərinə qarışmasını istəmir. Beləliklə, uşaq sanki iki yol arasında qalır, hansı səmtin düz olmasını təyin etməkdə çətinlik çəkir.
    Əlbəttə, valideynlər övladlarının tərbiyəsinə biganə qalmamalı, birlikdə onun ahəngdar inkişafına nail olmalıdırlar.

    Rəvvaq QURBANOV,
    R.Əlihəsənov adına Masallı şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbinin psixoloqu.шаблоны для dle 11.2
    DİGƏR XƏBƏRLƏR
    XƏBƏR LENTİ
    1. 20:34 Masallılı heykəltəraş Vətən Müharibəsi Qəhrəmanının büstünü hazırlayıb
    2. 19:43 Masallıda şəhid Nurlan Əbilovun doğum günü qeyd edilib
    3. 14:09 Masallıda şəhidlərin xatirəsinə həsr olunmuş virtual kompozisiya nümayiş olunub
    4. 11:46 Peyvənd sertifikatı
    5. 11:43 COVİD-19 pandemiyasına qarşı Azərbaycanda həyata keçirilən vaksinasiya
    6. 21:45 Masallı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə ekskursiya
    7. 21:28 Masallıda COVID-19 pasportu olmayanlar toylara buraxılmayıblar
    8. 19:54 Masallıda şəhid Sübhan Həsənovun doğum günü qeyd olunub
    9. 15:42 Masallılı güləşçi dünya ikincisi oldu
    10. 12:53 Masallıda Gənclər və İdman Nazirliyinin yaranma günü ilə bağlı tədbir
    11. 12:38 Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafı
    12. 12:37 Azərbaycanın Zəfəri Ermənistanın ideoloji süqutu deməkdir
    13. 16:42 Enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması
    14. 16:41 İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə infrastrukturun yaradılması istiqamətində fəal işlər görülür
    15. 16:01 Masallının Boradigah qəsəbəsində uşaq-əyləncə mərkəzi yaradılır
    16. 21:17 Masallıda 22 İyul – Milli Mətbuat Günü
    17. 18:41 Masallıda tədbir – "Heydər Əliyev və müasir Azərbaycan mətbuatının inkişaf tarixi"
    18. 18:25 Masallıda Qurban payları paylanılıb
    19. 20:30 Prezident İlham Əliyev rusiyalı həmkarı ilə görüşüb
    20. 15:53 Masallıda karantin qaydalarını pozan şadlıq sarayları aşkarlanıb
    21. 20:47 Şuşada vəhdət və birlik əks olunur
    22. 14:20 "MƏTBUAT CƏMİYYƏTİN GÜZGÜSÜDÜR"
    23. 10:54 Prezident Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
    24. 20:58 Masallıda uşaqlar üçün ustad dərsləri təşkil edilib
    25. 07:56 Masallıda taekvondo üzrə açıq rayon birinciliyi keçirilib
    26. 17:23 Masallı pəhləvanları Respublika turnirinin qalibidir
    27. 16:24 Şəhid ailələri və müharibə əlilləri daim dövlət qayğısı ilə əhatə olunacaqlar
    28. 16:20 Qoşulmama hərəkatı
    29. 16:06 Mediamız yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur
    30. 12:21 Masallı RİH başçısı şəhərdəki abadlıq-quruculuq işləri ilə tanış olub
    31. 23:13 MÖCÜZƏ ALƏMİNİN BAL ƏTRİ…
    32. 21:25 Prezident İlham Əliyev Xocasən qəsəbəsində şəhid ailələri və müharibə əlillərinə mənzillərin və avtomobillərin təqdim olunması mərasimində iştirak edib
    33. 15:57 Masallıda şahmat üzrə rayon birinciliyinə yekun vurulub
    34. 15:45 Masallıda mayor Anar Novruzovun şəhid olmasının ildönümü qeyd olunub
    35. 22:22 “QƏHRƏMANLIQ QALASI”
    36. 18:26 Prezident İlham Əliyevin Qoşulmama Hərəkatının Xarici işlər nazirlərinin aralıq konfransında videoformatda çıxışı təqdim olunub
    37. 17:55 Masallı şəhərində 22 küçənin asfaltlanması yekunlaşıb
    38. 18:06 Masallıda tütün yığımına başlanılıb
    39. 17:57 Masallıda indiyədək 39 min tondan çox tərəvəz istehsal olunub
    40. 17:50 Azərbaycanda Qurban bayramının qeyd edilməsi
    «    Avqust 2021    »
    BeÇaÇCaCŞB
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    3031 
    DÜNYA XƏBƏRLƏRİ