• Masallıda çox zəhmətkeş, vətənpərvər, həqiqi Azərbaycan vətəndaşları yaşayır...
  • Heydər Əliyev
  • RU
  • EN
  • » » Əkinçilik tariximizdən: Çəltikçilik

    Əkinçilik tariximizdən: Çəltikçilik

    • 17-11-2017, 22:21
    • Aqrar
    • 0
    • 2 469
     

    Əkinçilik tariximizdənÇəltikçilik


    Çəltik bitkisinin vətəni Cənub-Şərqi Asiya ölkələri hesab olunur, dünya bitkiçiliyinə çəltiyi Hindistan və Birma vermişdir. İranda çəltiyin becərilməsinə VII əsrin ortalarında, Azərbaycanda da məhz bu vaxtdan başlanılmışdır. Azərbaycanın Rusiyaya ilhaqından sonra yaranan sabitlik taxılçılığın, xüsusilə çəltikçiliyin inkişafına səbəb olmuşdur. Lənkəran, Quba, Şirvan və Qarabağda çəltikçilik XIX əsrin 40-cı illərindən sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır.
    Bakı quberniyası üzrə Lənkəran qəzasında çəltikçilik ixtisaslaşdırılmış ən iri təsərrüfat sahəsinə çevrilmişdi. XIX əsrin axırlarında və XX əsrin əvvəllərində Lənkəran qəzasında 13 min desyatindən (1 desyatin 1,09 hektar) artıq sahədə çəltik əkilirdi.Bu da quberniyada əkilən çəltiyin 61 faizini təşkil edirdi. Zaqafqaziyada istehsal olunan 10 milyon pud çəltiyin 8,7 milyon pudu, (87%) Azərbaycanın payına düşürdü. Lənkəran qəzası bütün Zaqafqaziyada istehsal olunan çəltiyin 25 faizini verirdi. XX əsrin əvvəllərində qəzada çəltik sahələri 18 min desyatinə çatmış, daha sonra 40 min desyatinə qədər yüksəlmişdir.
    Bəhs olunan dövrdə qəzanın 110 kəndi – əhalinin 30 faizi çəltikçiliklə məşğul idi. Burada çəltiyin 50-yə qədər növü var idi: “Ənbərbu”, “Sədri”, “Çiləyi”, “Campo”, “Maraja”, “Əkulə”, “Beybu”, “Rasimi”,”Vilgəciri”, “Haşimi”, “Məmmədli”, “Ağsədri”, “Çilənbəri”, “Reyhani”, “Mazandaranı” və s. Ən məhsuldar “Campo” növü idi. Yerli əhali “Sədri”, “Əkulə”, “Vilkəciri” növünə üstünlük verirdi.Bu növlərdən hazırlanan plov daha keyfiyyətli və ləzzətli olurdu.Qaynaqların birində qeyd olunur ki, ötən əsrdə yerli bazarlarda “Masallı sədrisi” üstündə alıcılar arasında dava düşərdi”.
    Bölgəmizdə çəltik ustaları yeni növlər əldə etmək məqsədi ilə başqa ölkələrdə becərilən keyfiyyətli, məhsuldar, suya az tələbatı olan çəltik növlərini də yerli şəraitə uyğunlaşdırırdılar.Masallı rayonunun Çaxırlı kəndində 1863-cü ildə Tibet çəltiyi becərilmişdir. Bu çəltikçilərimizin öz işlərinin mahir biliciləri olmasını bir daha sübut edir.
    Burada yetişdirilən düyünün əsas bazarı Rusiya və Qərbi Avropa ölkələri idi. Çəltik ustalarımız Moskva (1852), London (1862), Xarkov (1887) və digər Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatı sərgilərində mükafatlara sahib çıxmışlar.1889-cu ildə Tiflis şəhərində keçirilən kənd təsərrüfatı və sənaye məhsullarının Qafqaz sərgisində Çaxırlı kəndindən aparılmış “Əkulə” növ çəltik və düyü gümüş medala layiq görülmüşdür.
    Çəltikçilik Sovetlər dönəmində də bölgənin mühüm təsərrüfat sahəsi kimi inkişaf etmişdir. Masallı respublikamızın əsas çəltik yetişdirən rayonlarından biri idi. 1961-ci ildə 1830 hektar sahədə çəltik əkilmiş, hər hektardan 35-40 sentner məhsul əldə olunmuşdur.
    Ötən əsrin 60-cı illərindən başlayaraq çəltikçilik daha rentabelli, gəlirli təsərrüfat sahələri olan tərəvəzçilik, çayçılıq, sitrus bitkiləri ilə əvəz olundu.Ölkəmiz müstəqillik əldə edəndən sonra rayonumuzun Ərkivan, Qəriblər, Xıl, Sərçuvar, Sirəbil, Mahmudavar və digər kəndlərində çəltikçilik bərpa olundu. 2000-ci ildə rayonumuzda 372 hektar çəltik əkilmiş, hər hektardan 58 sentner məhsul əldə olunmuşdu.Çox təəssüf ki, bu təsərrüfat sahəsi yenidən unuduldu.Son vaxtlar çəltikçiliyə qayıdış mühüm əhəmiyyətli bir hadisədir.
    Bu il sentyabrın 3-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Lənkəranda çay, çəltik və sitrus meyvələri istehsalının inkişafı məsələlərinə dair respublika müşavirəsindəki yekun nitqində bildirmişdir:
    1991-ci ildə - müstəqilliyin ilk ilində 1000 hektarda çəltik əkilmişdisə, 2016-cı ildə bu, 2500 hektara çatmışdır və 5600 ton çəltik yığılmışdır. Bu il isə 5 min hektarda çəltik əkilib. Yəni, keçən illə müqayisədə əkin sahələri iki dəfə genişləndirilib. Bu, çox müsbət haldır. Yenə də qeyd etməliyəm ki, fermerlər tərəfindən bu sahəyə çox böyük maraq var.
    Əgər əvvəlki dövrlərdə çəltikçilik çox əziyyətli bir sahə, insanları çox incidirdisə, əziyyət verirdisə, bu gün artıq bu sahə tam avtomatlaşdırılıb.Dünən mənə çəltikçilik təsərrüfatında nümayiş etdirilən yeni texnoloji proses onu göstərir ki, çəltikçiliyin inkişafı əziyyətsiz də mümkündür-həm səpin, həm də yığım vaxtı.Ona görə, indi texnika gətirilib.Biz çəltikçiliyin artım dinamikasına uyğun xüsusi texnikanın alınması məsələsinə də mütləq baxmalıyıq.Əkin sahələrinin su təminatı əlbəttə ki, çox vacibdir.Əfsuslar olsun ki, bu gün bizdə istifadəsiz olan, su altında qalan sahələr, bataqlıq sahələri var.Onlardan da çəltikçiliyin inkişafı üçün istifadə edilməlidir.
    Toxumçuluğa da fikir verilməlidir.Burada bu məsələyə də toxunuldu.Bu da vacib məsələdir.
    Çəltikçiliyin inkişafı üçün də güzəştli şərtlərlə kreditlər verilməlidir və yeni, müasir düyü emalı müəssisələri yaradılmalıdır. Keçən il ölkəmizə 48 min ton düyü idxal edilmişdir və xaricə 37 milyon dollar getmişdir.
    Həmin müşavirədə Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı cənab Rafil Hüseynov da öz çıxışında çəltikçiliyin inkişafı ilə bağlı rayonda görülən işlərdən danışmışdır: “Cari ildə rayonun müxtəlif əraziləri üzrə səmərəli istifadəsi mümkün olmayan 400 hektara yaxın örüş və kolluq sahələrinin əkin dövriyyəsinə cəlb edilməsi hesabına Masallıda tarixi ənənələri və böyük iqtisadi səmərəsi olan yerli çəltik növlərinin əkilməsinə başlanılmışdır. Keçən il 7 hektarda, bu il isə 195 hektarda üç növ çəltik əkilmiş, kənardan asılılığı azaltmaq üçün 10 hektarda çəltik toxumçuluğu yaradılmış, müasir texnologiya əsasında yeni çəltik emalı zavodunun tikintisinə başlanılmışdır.Gələn il çəltik əkinlərinin iki dəfə artırılaraq 400 hektara çatdırılması nəzərdə tutulur.”
    Masallı rayonunda bu istiqamətdə uğurlar əldə edilməkdədir.Yerli bazarda ötən illə müqayisədə ətirli düyu növlərinin qiymətlərində azalma müşahidə olunur.İnsanlar torpağa qayıdışın bəhrəsini görür, bunu güzaranlarında nəzərə çarpacaq dərəcədə hiss edirlər.Yeni texnologiya əsasında işləyəcək çəltik dəyirmanında müasir avadanlıqlar tam quraşdırıldıqdan sonra gündə 20-30 ton çəltik emal ediləcəkdir.
    “Sərvətin anası torpaq, atası əməkdir”, “torpaq əkilmirsə onu qorumağa dəyməz” deyib atalar. Qədim şumerlərdə belə bir məsəl var idi: “İşləyən adamın yuxusu şirin olar”. Məhşur Babil hökmüdarı Hammurapı 4 min il bundan əvvəl qanunlarında deyirdi: “Əgər bir adam yararlı torpağı əkib-becərmirsə həmin adam ifşa olunmalıdır”.

     
     Musarza MİRZƏYEV, 
    Masallı rayonundakı Mahmudavar kənd tam orta məktəbinin tarix müəllimi,
    araşdırmaçı, Azərbaycanın Əməkdar müəllimi.
     
     
     
     шаблоны для dle 11.2
    DİGƏR XƏBƏRLƏR
    XƏBƏR LENTİ
    1. 20:36 Taekvondo üzrə ölkə kubokunun açılış mərasimi - Masallıda
    2. 19:40 Xocalı faciəsinin 32 ildönümü ərəfəsində Xocalı ailəsi ilə görüş
    3. 19:38 Fövqəladə Hallar naziri Masallıda vətəndaşları qəbul edib
    4. 22:30 “Xocalı naləsi” – Masallı Mədəniyyət Mərkəzinin səhnəsində
    5. 19:06 Rayon rəhbərinin 23 fevral 2024-cü il tarixdə növbəti vətəndaş qəbulu
    6. 15:12 “Xocalı – qan yaddaşımız” – Masallıda tədbir
    7. 18:11 Masallı RİH Başçısı 22.02.2024-cü il tarixdə Sığdaş ərazisinin sakinləri ilə görüşdü
    8. 16:28 Şəhid ailəsini ziyarət ediblər
    9. 16:26 Mədəniyyətə xidmətdə keçən 46 il
    10. 16:23 Masallıda orta aylıq əmək haqqı 10,5 faiz artmışdır
    11. 16:21 “Erkən nikahın fəsadları” – Masallıda maarifləndirici tədbir
    12. 13:47 Prezident İlham Əliyevin cari ilin 19 fevral tarixində Türkiyənin paytaxtı Ankarada rəsmi səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanatla bağlı
    13. 11:20 “Kənddən Şəhərə” həftəsonu yarmarkası təşkil olunacaq
    14. 08:47 Masallı məktəblərində Beynəlxalq Ana Dili Günü qeyd olunub
    15. 21:00 Birlik və həmrəyliyin zirvəsi
    16. 14:57 Masallının Ulum və Dico kəndləri elektrik enerjisi ilə təmin olunacaq
    17. 10:00 21 Fevral - Beynəlxalq Ana Dili Günüdür
    18. 23:00 İlham Əliyevin prezident seçilməsindən sonra ilk rəsmi xarici səfər
    19. 19:33 Azərbaycan Prezidentinə yazırlar
    20. 19:23 Masallı RİH Başçısı 20.02.2024-cü il tarixdə Musakücə ərazisinin sakinləri ilə görüşdü
    21. 19:00 Xilasedicilərin bilik və bacarıqlarının artırılması məqsədilə təlim
    22. 18:57 Ağacəkmə aksiyası – Masallıda
    23. 18:47 Azərbaycan Prezidentinə yazırlar
    24. 16:39 Azərbaycan Prezidentinə yazırlar
    25. 16:37 Azərbaycan Prezidentinə yazırlar
    26. 16:34 Dünya şöhrətli cərrah
    27. 16:32 Ürəklərdə yaşayan yazıçı-jurnalist
    28. 16:30 Arzu Bağırova kitabxanaya dəstək göstərdi
    29. 16:26 Dahiləri bir də belə tanıyaq!
    30. 10:31 Qocaman müəllimə Azərbaycan Ağsaqqalar Şurasının Fəxri fərmanı təqdim edilib
    31. 09:08 Xalq Qalib Liderini seçməklə bütün dünyaya mesaj göndərdi
    32. 21:00 Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası dövlətimizin əsas prioritetlərindəndir
    33. 19:32 Milli Qəhrəman Səfəralı Məmmədovun xatirəsi anılıb  
    34. 16:21 Elan!
    35. 15:01 Rayon rəhbərinin 16 fevral 2024-cü il tarixdə növbəti vətəndaş qəbulu
    36. 23:30 Masallı Rayon Polis Şöbəsində DİN-in Polis Akademiyasına qəbul üçün müraciət edən abituriyentlər və onların valideynləri ilə görüş keçirilib.
    37. 23:00 Heydər Əliyevin dəmir iradəsi ilə İlham Əliyevin “dəmir yumruğ”u bir-birini tamamlayır!
    38. 17:14 Masallı şəhərində abadlıq-quruculuq işləri geniş vüsət alıb
    39. 17:11 Masallı RİH Başçısı 14.02.2024-cü il tarixdə Köhnə Alvadı ərazisinin sakinləri ilə görüşdü
    40. 12:26 Konstitusiya Məhkəməsi Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunlarını elan edib
    «    Fevral 2024    »
    BeÇaÇCaCŞB
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    26272829 
    DÜNYA XƏBƏRLƏRİ