Statistikanın əhəmiyyəti

 

20 oktyabr Ümumdünya statistika günü BMT Baş Assambleyası tərəfindən 2010-cu ildə təsis edilmiş və hər beş ildən bir qeyd olunması qərara alınmışdır. BMT-nin Statistika Komissiyasının 2025-ci il 4–7 mart tarixlərində keçirilmiş 56-cı sessiyasında Ümumdünya statistika günü ilə bağlı BMT Baş katibinin məruzəsi təqdim olunmuş və bu əlamətdar gün  “Hər kəs üçün keyfiyyətli statistika ilə inkişafa təkan verək” şüarı ilə keçirilməsi qərara alınmışdır.

Ümumdünya statistika gününün əsas məqsədi statistikanın cəmiyyətin inkişafında rolunu vurğulamaq, rəsmi statistikanın etibarlılığını və peşəkarlığını aşılamaq, statistik məlumatların faydalılığını və ictimai əhəmiyyətini nümayiş etdirməkdir. Həmçinin sosial, iqtisadi və ekoloji sahələrdə statistikanın düzgün qərar verməkdə və siyasət hazırlamaqda necə vacib olduğunu nümayiş etdirmək, insanların statistik məlumatlara etibar etməsi, onları başa düşməsi və gündəlik həyatda istifadə etməsi üçün ictimaiyyətin maarifləndirilməsi, statistik sahədə işləyən mütəxəssislərin fəaliyyətini ön plana çıxarmaq və gənc nəsli statistikaya maraq göstərməyə həvəsləndirmək bu günün keçirilməsində əsas məqsədlərdəndir.Eyni zamanda, bu gün statistika mədəniyyətinin inkişafını, şəffaflığın təmin edilməsini və beynəlxalq məlumat mübadiləsini təşviq edir.

Statistika yalnız rəqəmlərdən ibarət deyil; o, dünyanın anlaşılması, problemlərin təhlili və inkişafın istiqamətləndirilməsi üçün mühüm bir alətdir. Statistik məlumatlar dövlətlərə, təşkilatlara və fərdlərə istiqamət verən kompas rolunu oynayır. Dövlət siyasətinin hazırlanmasında, biznes strategiyalarının optimallaşdırılmasında və sosial problemlərin həllində statistik göstəricilər, faktlara əsaslanan qərarların qəbul edilməsinə zəmin yaradır. Qısaca qeyd etsək, statistika keçmiş məlumatlara baxaraq gələcəyin proqnozlaşdırılmasıdır. 

Statistika mürəkkəb məsələlərin müzakirəsi üçün vahid bir dildir. İqlim dəyişikliyi, iqtisadi bərabərsizlik və əhalinin sağlamlığı kimi çoxşaxəli və mürəkkəb mövzuların cəmiyyət üçün anlaşılan şəkildə təqdim olunmasında statistikanın əhəmiyyəti əvəzsizdir.

Məhz statistik məlumatlar sayəsində mütəxəssislərlə geniş ictimaiyyət arasında körpü qurulur. Bu da məlumatlı müzakirələrin, ictimaiyyətin qərarvericilərə nəzarət imkanlarının və sosial şüurun artmasına səbəb olur. Beləliklə, statistika yalnız rəqəmlər toplusu deyil, cəmiyyətin anlayışını formalaşdıran, maarifləndirən və qərarverməyə istiqamət verən güclü bir vasitədir.

Statistik məlumatlar yalnız məlumatlandırmaqla qalmır, həm də dövlət və cəmiyyət arasındakı etimadı gücləndirir və ictimai nəzarəti təmin edir.

Statistika elmi tədqiqatların təməlini təşkil edir.

O, alimlərə məlumat toplamağa, təhlil etməyə və şərh etməyə imkan verir, bu da onların düzgün və keyfiyyətli nəticələr çıxarmasına, əhəmiyyətli elmi nailiyyətlər əldə etməsinə şərait yaradır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, statistika olmadan elmi tərəqqi ciddi şəkildə ləngiyər, bilik axtarışı isə xeyli dərəcədə səmərəsiz olardı.

Xüsusi ilə qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda milli statistika sisteminin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ölkədə onun rəhbərliyi ilə başlanmış və sonrakı illərdə uğurla davam etdirilən islahatlar rəsmi statistikanın inkişafına güclü təkan vermiş, hüquqi baza yaradılmış, statistikanın inkişafına dair ardıcıl qəbul olunmuş 6 dövlət proqramı uğurla icra edilmişdir. Bu proqramlar çərçivəsində çoxsaylı tədbirlər həyata keçirilmiş, o cümlədən milli statistik təsnifatların, müasir metodologiyaların hazırlanması və tətbiqi, Milli Hesablar Sisteminin qurulması, yeni statistika sahələrinin yaradılması və təkmilləşdirilməsi, istifadəçilərin statistik məlumatlara olan tələbatının ödənilməsi, elektron statistikanın inkişafı, sahibkarların üzərinə düşən statistik yükün azaldılması, rəsmi statistika istehsalı proseslərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, keyfiyyəti idarəetmə sisteminin tətbiqi, metaməlumatların işlənilməsi, statistika orqanlarının maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi və s. istiqamətlərdə mühüm tədbirlər görülmüşdür. Bunun nəticəsidir ki, ixtisaslaşmış beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən aparılmış qlobal qiymətləndirmədə xarici ekspertlər Azərbaycanın milli statistika sistemində həyata keçirilən islahatları yüksək qiymətləndirərək onun beynəlxalq standartlara uyğun olduğunu qeyd etmiş, Dövlət Statistika Komitəsi “Rəsmi statistika məlumatlarının istehsalı və yayılması” sahəsində nüfuzlu beynəlxalq audit şirkətləri tərəfindən İSO 9001:2015 Keyfiyyəti İdarəetmə Sisteminə dair beynəlxalq uyğunluq sertifikatına layiq görülmüşdür.

Həmçinin cari ilin 24-26 sentyabr tarixlərində Bakıda "Statistikanın inkişaf perspektivləri: beynəlxalq layihələrin rolu" mövzusunda III Beynəlxalq Statistika Forumu keçirilmişdir. Forumun məqsədi müasir dövrdə statistikanın inkişaf istiqamətlərini müzakirə etmək, beynəlxalq təcrübəni paylaşmaq və statistik sistemlərin modernləşdirilməsində beynəlxalq layihələrin rolunu gücləndirmək olmuşdur. Forumda milli statistika xidmətlərinin, beynəlxalq təşkilatların, dövlət qurumlarının və tədqiqat dairələrinin nümayəndələri iştirak etmişdir.

Sonda qeyd etmək lazımdır ki, Ümumdünya Statistika Günü, yalnız statistik işçilərin peşə bayramı deyil, həm də keyfiyyətli məlumatın, şəffaflığın və elmi əsaslı idarəetmənin təntənəsidir. Bu gün bizə bir daha xatırladır ki, dünyanın inkişafı və cəmiyyətin rifahı yalnız etibarlı, dəqiq və operativ statistik məlumatlara əsaslanaraq təmin oluna bilər.